11 november 2020

Narcist of niet? (vervolg)

Bron: AD.nl, 16-7-2019

(Dit is een vervolg op het artikel op deze website d.d. 3 november 2020)

Narcisme is een combinatie is van omgevings- en aangeboren factoren. Opvoeding speelt bijvoorbeeld een rol. Ouders kunnen narcistische trekjes – onbedoeld – stimuleren door de manier van complimenteren. Hoe voorkom je dat je kind verandert in een narcist?
Psychologen Martin Appelo en Eddie Brummelman:

  1. Zorg voor een veilige omgeving

Narcisten hebben een lage oxytocinespiegel, wat erop duidt dat het hechtingsproces in hun vroege jeugd niet goed is verlopen, zegt Appelo. ,,Opgroeien in een omgeving met agressie is een belangrijke risicofactor. Een kind moet al jong op zijn hoede zijn en leert dat het er grotendeels alleen voor staat.’’ Tip één is dan ook: zorg dat je kind zich veilig en geborgen voelt, door elke vorm van agressie te vermijden.

  1. Leer je kind omgaan met teleurstelling

Een kind dient te leren dat het af en toe gefrustreerd raakt. Appelo: ,,Je kind moet ervaren dat er niks ergs gebeurt als het niet altijd krijgt wat het wil. Of als iets anders verloopt dan verwacht.’’ Af en toe ‘nee’ zeggen dus, al is dat lastig. Anders denken sommige kinderen dat zij zich alles kunnen veroorloven en overal recht op hebben. ,,Er is een foto van mensen die in de rij wachten tot ze de top van de Mount Everest op kunnen. Dat vind ik veelzeggend: iedereen meent recht te hebben op de top.’’

  1. Geen opgeblazen complimenten

Onze cultuur is beïnvloed door de beweging uit de jaren 70 die ervan uitgaat dat angst, geweld en depressie voortkomen uit een lage zelfwaardering. Brummelman: ,,De gedachte was, dat we dat voorkomen door kinderen te overladen met complimenten en ze op een voetstuk te plaatsen. Mijn onderzoek laat zien dat dit averechts kan werken. Bij constante overwaardering zeg je: je bent uitzonderlijk en daarom houden we van je. Verpest het niet, want dan is mijn liefde over.’’ Zeg gewoon ‘mooie tekening’ en niet ‘on-ge-loof-lijk mooi, fan-tas-tisch gedaan’.

  1. Prijs de inspanning

Nog beter: complimenteer je kind voor zijn inzet, los van het resultaat. Complimenten als ‘Wat heb je daar hard aan gewerkt’, of ‘Ik zie dat je enorm je best hebt gedaan’ geven je kind het gevoel dat je het echt ziet, en dat liefde niet afhangt van prestaties.

  1. Laat een kind niet vallen

Als ouders mag je verwachtingen hebben van je kind; je geeft daarmee aan dat je vertrouwen hebt in zijn competenties. Brummelman: ,,In een onderzoek uit de jaren 90 blijkt dat kinderen het vervelend kunnen vinden als ze voor iets makkelijks een compliment krijgen. Ze vragen zich af: denk je soms dat ik niet beter kan?’’
Eisen stellen is prima, maar laat je kind niet vallen als het daaraan niet voldoet. Bekritiseer zijn gedrag, niet de persoon. Geen ‘Wat ben je ook een nietsnut’ bij een slecht cijfer, maar ‘Misschien moet je niet tot zo laat gamen’.

  1. Liever warmte dan spullen

Wil je je kind overladen, doe dat dan liever met warmte dan met spullen. Psycholoog Appelo: ,,Een kind heeft veel meer aan veiligheid en geborgenheid, aan het gevoel: er wordt van mij gehouden, wie ik ook ben en wat ik ook doe.’’
Dat sommige ouders het gemakkelijker vinden spullen te geven, is overigens begrijpelijk. Het kost meer inspanning warmte en geborgenheid te bieden, zegt Brummelman. ,,Want dat betekent tijd doorbrengen met je kind, interesse tonen en plezier delen, juist ook op de momenten dat het geen bijzondere prestatie heeft geleverd.’’

  1. Vergelijk je kind niet met anderen

Door je kind te vergelijken met anderen (‘Jij bent veel slimmer dan de rest’) kun je het de boodschap geven dat het superieur is, en dat het aan die standaard moet blijven voldoen om jouw liefde te verdienen. Brummelman: ,,Focus liever op de groei die je kind doormaakt: ‘Wat knap dat je dat moeilijke onderwerp nu wél snapt’. Zo geef je mee: je bent goed zoals je bent, ongeacht wat anderen doen.’’

  1. Stop niet met complimenten geven

Let op: Stoppen met je kind complimenten geven is niet nodig, en zelfs onwenselijk. Brummelman: ,,Positief opvoeden is belangrijk. We zouden alleen meer moeten stilstaan bij de boodschap die we soms onbedoeld overbrengen.’’ Appelo: ,,Word niet te krampachtig. Bovendien: kinderen zijn geen cake die je volgens een recept bakt. Voor ieder kind is het anders.’’