22 juni 2020

‘Lezen is een mensenrecht’, column van Aleid Truijens

Bron: Topics.nl, 15 juni 2020.

Ook ik was vorig jaar stomverbaasd dat niet heel het land in shock schoot toen bekend werd dat een kwart van de Nederlandse pubers laaggeletterd is, merendeels jongens. Ze kunnen het simpelste berichtje, de eenvoudigste instructie niet begrijpen. Ik verwachtte dat leraren, maar ook economen en ondernemers zich waren doodgeschrokken en dat onze onderwijsminister een noodscenario zou lanceren. Maar het bleef akelig stil, ook toen de Onderwijsinspectie alarm sloeg.

Internationaal gaan steeds minder jongens naar universiteiten of hogescholen. In de OESO-landen is nu 45 procent van de universitaire studenten man. De universiteit wordt een vrouw. Een belangrijke oorzaak, ontdekten de onderzoekers (Gijsbert Stoet, hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Essex, en collega David Geary), is de afnemende leesvaardigheid van jongens. Jongens lezen gemiddeld niet goed, slechter dan meisjes. Dat maakt studeren voor hen lastig, óók bètavakken of bedrijfskunde. Voor elke studie is leesvaardigheid vereist.

De daling begon eind jaren negentig en zal volgens de onderzoekers doorzetten. Nu nog zijn er landen als Zuid-Korea met meer mannelijke dan vrouwelijke studenten, maar dat komt doordat ze daar studeren voor meisjes niet nodig vinden. Ook deze meisjes lezen beter dan de jongens.

Modern onderwijs past meisjes als een handschoen. De nadruk ligt op wat zij goed kunnen: communiceren, zelfstandig werken en plannen. Jongens kunnen vaardigheden waarin zij uitblinken, zoals ruimtelijk inzicht en knutselen, amper tonen. Ook hebben we het kinderen te makkelijk gemaakt om lezen te vermijden; er is bezuinigd op (school)bibliotheken en vluchtig lezen op de iPad werd gestimuleerd.

Hoe kunnen we de ramp keren? Wie meer leest gaat het leuker vinden en wordt er beter in. Liefde voor mooie boeken overdragen, roepen dat lezen heerlijk is, dat verhalen je wereld vergoten – ik zal het altijd blijven doen, maar het is te weinig. Je zult altijd kinderen houden die lezen stom vinden en nooit vrijwillig een boek pakken. Ook die moeten leren lezen.

Dat kan best. Vrijwel ieder kind kan leren lezen. Maar het lukt alleen met goed leesonderwijs: effectieve leesmethodes, goede uitleg en instructie en veel geconcentreerd oefenen. Niet door zelfwerkzaamheid op de iPad, op rumoerige leerpleinen.

Lezen is geen fijnzinnige hobby, maar een mensenrecht. Kinderen ongeletterd houden is zoiets als hen uithongeren. Wie niet goed kan lezen is buitengesloten van de samenleving. Hoe sluizen we al die kennis, uit voortreffelijk onderzoek, eindelijk eens door naar het onderwijs, via de pabo’s? Er is geen tijd te verliezen.