24 mei 2019

Worden we steeds intelligenter?

Bron: AD, 21 april 2019

Als we de uitslagen van IQ-testen mogen geloven, dan worden we steeds slimmer. Maar hoe komt dat? En zijn we ook écht intelligenter dan vroeger?

Zo’n 35 jaar geleden belandde een flinke stapel intelligentietestscores uit Nederland op het bureau van de Nieuw-Zeelandse filosoof James Flynn. Bij het doorspitten van de gegevens stuitte hij op iets interessants. De Nederlandse 18-jarigen uit de jaren ’50 scoorden veel lager dan hun leeftijdsgenoten in de jaren ’80. Het verschil bleek maar liefst 20 IQ-punten.

Flynn werd nieuwsgierig en breidde zijn onderzoek uit. Hij onderzocht de testresultaten van een twintigtal andere landen en ontdekte dat het gemiddelde intelligentiequotiënt sinds het begin van de 20-ste eeuw elk decennium met 3 punten was toegenomen. De ontdekking werd bekend als het Flynn-effect.

Vervolgstudies bevestigden het resultaat van Flynn. „En de testscores groeien wereldwijd nog steeds’’, zegt Jelte Wicherts, hoogleraar methodologie aan Tilburg University. Wicherts doet onderzoek naar de manieren waarop we intelligentie meten en de verschillen in IQ-scores tussen mensen en groepen.

Over de oorzaken van de stijging wordt druk gespeculeerd, vertelt de IQ-expert. Er is een theorie dat kinderen tegenwoordig slimmer zijn omdat ze in tegenstelling tot vroeger opgroeien in kleine gezinnen. Hierdoor zouden ouders meer tijd en aandacht voor hun kroost hebben. Aannemelijk is dat ook andere factoren van invloed zijn, zoals betere voeding dan vroeger en een betere gezondheidszorg en scholing.

Zelf denkt Wicherts dat nieuwe generaties slimmer worden omdat ze op andere manieren spelen dan vroeger. Waar opa nog in bomen klom en vader in de weer was met Lego, spelen kinderen van nu vooral computerspelletjes. „Mijn kinderen zijn gek op Fortnite, een populair schietspel. Daar komen nogal wat complexe, cognitieve handelingen bij kijken. Je hebt ruimtelijk inzicht nodig, moet vooruitdenken en snel kunnen reageren. Dat zijn allemaal onderdelen die je ook in intelligentietests terugziet’’, zegt de IQ-expert.

Volgens Wicherts wil de stijging in IQ-scores niet zeggen dat we over de hele breedte slimmer zijn geworden. Een IQ-test bestaat doorgaans uit verschillende onderdelen en geeft daarvan een gemiddelde. „Als we de onderdelen van IQ-tests afzonderlijk bekijken, zien we dat op bepaalde onderdelen hoge scores worden behaald terwijl op andere onderdelen de scores gelijk blijven of juist achteruitgaan. Zo zijn we vergeleken met vroeger bijvoorbeeld sterker in redeneren, maar is ons vocabulaire zwakker.’’

Enkele recente onderzoeken lijken aan te tonen dat de toename in IQ afzwakt. Over de oorzaak tasten onderzoekers nog in het duister, zo zegt Wicherts. „Het is speculeren waarom IQ-scores toenemen, en dus ook waarom ze afzwakken. We weten nog te weinig over hoe intelligentie zich ontwikkelt.’’